upacara jalani dipuja Pantai Balekambang Malang

UPACARA JALANI DIPUJA PANTAI BALEKAMBANG

Kauripan sosial ekonomi masyarakat pesisir pantai Balekambang ing Desa Srigonco, Kecamatan Bantur, Kabupaten Malang wis mujudake yen akeh saka dheweke, utamane sing kagolong nelayan buruh utawa nelayan – nelayan cilik, urip jroning kemlaratan. Kabisaan dheweke gawe nyukupi kabutuhan dasar minimal urip saben dinane terbatas banget. Gawe masyarakat nelayan, ing antarane pirang – pirang kabutuhan pokok jroning urip, kabutuhan sing paling penting yaiku pangan. Anane jaminan ngebaki kabutuhan pangan saben dina gedhe banget perane gawe kelangsungan uripe.

Sanajan kaanan ekonomine akeh sing bisa diarano angel, nanging masyarakat tetep njaga tradisi sing wis pirang – pirang taun suwene dianakake. Akehe saka masyarakat kono kuwi ngenut agama islam, masyarakat pantai balekambang ora nganggep upacara djalani dipuja mung upacarane wong hindu wae, nanging luwih marang kapercayan sing dienut saka nenek moyange sing nganggep dadi panyucian jiwa lan alam.

Dudu mung upacara jalani dipuja sing masyarakat non hindu eloki, ing masyarakat hindu nduweni kapercayan yen larung jolen sing digawe kuwi mujudake simbolisasi utawa ungkapan rasa syukur marang Sang Hyang Widhi gawe sekabehing rejeki sing padha ditampa sasuwene iki. Mligine marang Sang Hyang Baruna sing ngreksa laut. Kejaba kuwi, pelarungan sesajen kasebut uga nduweni makna penjalukanan selamet lan diadohake saka sekabehing  duka ing masa sing bakal teka. ora merga dheweke sing nduweni agama liya kasebut kehindu-hinduan nanging amerga semangat gotong-royong sing dheweke  enut dipercaya bakal nuwuh-kembangake bebrayan jroning bermasyarakat lan djadi kesatuan rasa bungah, senang, susah, pikantuk lan sapanunggalane.

Bab kasebut ing dhuwur uga nuwuhake yen masyarakat pesisir Pantai Balekambang yaiku masyarakat sing sederhana gandheng hubungan individu karo individu liyane jroning masyarakat kono raket banget, lan kapercayan sing kuwat ing kakuwatan-kakuwatan gaib sing dipercaya ngaruh jroning uripe.

Katrangan kasebut uga njelasake yen budayane nduweni sumber saka alam semesta (kalebu konsep donya lan alam sing asipat sakral), kebajikan utawa ajaran pribadi manungsa tartamtu, mistisme utawa kapercayan kebatinan, lan agama tartamtu.

Upacara Jalani Dhipuja mesthi dileksanakake 3 dina sadurunge dina gedhe Nyepi lan kalebu ritual keagaaman. Ing Pulau Bali, upacara sing padha, yaiku sing dileksanakake 3 dina sadurunge Nyepi, diarani Melasti. Inti saka perayaan Jalani Dhipuja yaiku panyucian; jroning bab iki nyucikake jagat alit lan jagad gede (donya cilik lan donya gedhe). Bab sing dimaksud jagat alit yaiku manungsa iku dhewe sing dipercaya dadi parwujudan saka bagian cilik alam semesta. Sewetara iku, jagad gede yaiku mesthine alam semesta sarta isine, papan manungsa urip lan nglakoni kauripan.

Yen ing Bali upacara iki kasebut Melasti, geneya antarane jeneng ing Bali lan ing Jawa beda, merganeing Agama Hindu kenal anane Desa kala patra, yaiku panylarasan karo wektu lan daerah anane.

Salah saijine kalengkapan upacara sing penting lan kudu ana yaiku dianakake  jolen (sesajen) sing bakal dilarung menyang laut. Larung jolen iki mujudake simbolisasi utawa ungkapan rasa syukur marang Sang Hyang Widhi saka sekabehing rejeki sing padha ditampa sasuwene iki, mligine marang Sang Hyang Baruna sing ngreksani  laut.

Jolen utawa sesajen sing digawa gawe dipersembahake biyasane terdiri saka limang unsur, yaiku palem, patrem, puspem, toyem dandupem (buah, godhong, kembang, banyu, lan dupa). Kalima unsur kasebut dipercaya dadi lambang atawa mujudake urip manungsa. Jolen sing digawa saben daerah biyasane wujud lan isine beda-beda lan dihias kanthi apik.

Esuk - esuk banget adicara rituwal dimulai saka mendak ngarak Toyo Anyar sing sadurunge disucikake dishek ing pura. Toyo anyar banjur digawa kanthi cara diarak gawe dibacutnya diwenehake menyang Pendeta Agung—Panaya Nirmala lan Putra Nirmala. Sadurunge mulai dilarung menyang laut, kabeh sesajen atawa  jolen uga bakal disucikake dening kaloro pendeta kasebut kanthi cara dedunga. 

Prosesi upacara sakral iki banjur dipungkasi kanthi ditindhakake sembahyang Tri Sandya lan Kramaning Sembah sesarengan ing Pura Amerta Jati. Upacara jalani dhipuja iki yaiku salah siji saka saperangan upacara jelang dina gedhe Nyepi. Sabanjure, pas  sokmbene, wong Hindu Malang bakal uga ngelakokake upacara Tawur Agung utawa Ogohogoh ing Stadion Gajahyana, Malang. samenene dina sawise Tawur Agung, umat Hindu nglakokake Nyepi karo ngleksanakake Tapa Beratapenyepiyan.

jroning nindakake upacara Nyepi, ora ana sing oleh nglakoni tumindhak apa wae kejaba nglakoni renungan ing omah. ana papat pantangan (catur brata penyepian) sing wajib ditaati umat Hindu dina iku, yaiku ora nyalahake lampu (Amati geni), ora nglakoni tumindhak (Amati karya), ora lelunga (Amati lelungan), lan pungkasane ora rekreasi atawa seneng-seneng (Amati lelanguan).

paedah dianakake upacara Jalani Dipuja iki yaiku ing antarane, nyedhakake bebrayan karo Sang Maha Pencipta: jroning sekabehe praktek kearifanlokal ana dedunga.